Drukuj
Odsłony: 333
Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

W tym roku  przypada 790 - rocznica uzyskania przez Dobrzyń nad Wisłą praw miejskich.

Ta okrągła rocznica jest okazją do przybliżenia i przypomnienia burzliwej historii naszego miasta.

Dobrzyń nad Wisłą – jest jednym z najstarszych miast polskich (lokację miejską uzyskało prawdopodobnie przed 1230 roku na prawie lubeckim). Dobrzyń uzyskał prawa miejskie wcześniej  niż inne miasta regionu w tym np. Chełmno, Toruń, czy Płock.

Dobrzyń na trwałe znalazł się w granicach Polski dopiero w drugiej połowie X wieku w czasach Mieszka I.  Natomiast pierwsza informacja pisana o Dobrzyniu pochodzi  z 1065 roku i dotyczy nadań dla Benedyktów w Mogilnie.

Od około 1230 roku w dokumentach wzmiankujących o Dobrzyniu pojawia się  określenie „civitas”-  czyli miasto Dobrzyń. Z kolei w zapisach z 1239 roku można znaleźć wzmiankę o sołtysie, co świadczy o ustanowieniu  pierwszego  samorządu  w mieście Dobrzyniu, natomiast w 1252 roku  wymieniany jest już  kasztelan dobrzyński (urzędnik lokalny zajmujący się administracją na szczeblu lokalnym- w tym ściąganiem danin na rzecz panującego, obroną i sądownictwem na terenie kasztelani). Z tego roku pochodzi także informacja o komorze celnej (organie administracji państwowej dokonującym kontroli celnej, miejsce pobierania cła) ulokowanej w mieście. Jej ulokowanie świadczyło o rozwoju grodu  dobrzyńskiego i jego dużym znaczeniu dla regionu.

Pomimo początkowej prosperity, późniejsze lata nie wpływają  na rozwój miasta. Częste najazdy, sąsiedztwo Krzyżaków i niewłaściwe decyzje kolejno  panujących  władców chylą miasto ku upadkowi. Kulminacja nieszczęść następuje 14 września 1323 roku kiedy to w wyniku najazdu litewskiego Dobrzyń całkowicie spłonął, a wielu ludzi zginęło, bądź dostało się do niewoli. Wyludnione miasto już się nie podniosło do poziomu sprzed napaści. W roku 1329 w wyniku kolejnego najazdu, tym razem czesko-krzyżackiego, Dobrzyń traci prawa miejskie. Od tej pory źródła milczą o grodzie, aż do 1390 roku,  w którym to Dobrzyń ponownie uzyskuje prawa miejskie, tym razem na prawie chełmińskim. Dokument lokacyjny spłonął jednak 18 sierpnia 1409 roku, kiedy to Krzyżacy podpalili i doszczętnie zniszczyli zamek dobrzyński. Postanowienia dokumentu odtworzył, przy pomocy zeznań świadków,  Aleksy z Płomian, późniejszy sędzia dobrzyński, który na polecenie króla Władysława Jagiełły wpisał je do ksiąg miejskich, które te jednak również uległy zniszczeniu.

Dobrzyń zaczyna ponownie rozwijać się  dopiero po pokoju Toruńskim w 1466 roku, kiedy to ziemia dobrzyńska zostaje ostatecznie włączona do Polski i kończy konflikty polsko - krzyżackie. Na miejscu zwalisk i gruzów, zaczyna ponownie budować się  miasto. Rozwija się także rzemiosło, szewstwo i garncarstwo.

Na odradzające się miasto uderza jednak grom wojen szwedzkich. W 1656 roku Dobrzyń ponownie zostaje zniszczony i zgrabiony, a wielu mieszkańców wymordowanych. Od tej pory wojny, epidemie i pożary często nawiedzały miasto. Z ośrodka handlowego miasto przekształca się w rolniczy, zmniejsza się także zasięg jego wpływów. Miasto biednieje, wyludnia się i do lat swojej świetności już nigdy nie dochodzi. Nieco lepiej w Dobrzyniu zaczyna się dziać dopiero w początkach XVII wieku, kiedy to coraz więcej ludzi przybywa na te tereny, osiedlając się na nich, co również wpłynęło na stopniową  odbudowę miasta. Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku miasto dostaje się pod zabór pruski. W tym czasie również geolodzy odkrywają miejscowe pokłady węgla brunatnego, którego zasoby z przerwami wydobywano jeszcze w roku 1854, aby m. in. zaspokoić potrzeby okolicznej ludności. W miasteczku wyrabiano wówczas również ocet, znajdował się także browar. W Dobrzyniu działał też zakład produkujący organy kościele.

Po krótkim okresie Księstwa Warszawskiego Dobrzyń wchodził w skład Królestwa Kongresowego, a po powstaniu listopadowym przeżywał czasy carskiego ucisku. Dobrzyń w latach przedwojennych był ośrodkiem wymiany handlowej całej okolicy. Przeważnie handlowano miejscowymi płodami rolnymi i wyrobami domowymi z drewna. W okresie międzywojennym zamieszkiwało obszar miasteczka 2/3 ludności polskiej i 1/3 ludności żydowskiej.

Po klęsce wrześniowej w 1939 roku Dobrzyń nad Wisłą znalazł się w III Rzeszy. Rządy Hitlera rozpoczęły się w miasteczku od wywiezienia około 1000 Żydów i  cyklicznego wyburzania parterowych domów żydowskich i przebudowy rynku.

Mimo nieustannych represji i wielu ofiar miasteczko trwało w polskości. Miasto wyzwolił oddział Armii Czerwonej 22 stycznia 1945 roku. Po okresie okupacji Dobrzyń początkowo był w stagnacji. Miejscowa ludność emigrowała na Ziemie Zachodnie i Północne. Dopiero po roku 1956 nastąpiło ożywienie gospodarcze. Powstały nowe bloki mieszkalne a także szereg domów jednorodzinnych.

Autorka korzystał z następujących publikacji:

1. Dzieje Dobrzyńskie. Materiały z historii miasta Dobrzynia nad Wisłą i Ziemi Dobrzyńskiej, Klub Miłośników Ziemi Dobrzyńskiej, Dobrzyń nad Wisłą 2000.

2. Z dziejów Ziemi Dobrzyńskiej. Materiały z sesji popularnonaukowej. Bobrowniki 20 listopada 1996 r., pod redakcją Zenona Goździa, Dobrzyń nad Wisłą 1997.

3. Z dziejów Ziemi Dobrzyńskiej 2. Materiały z sesji popularnonaukowej. Radziki Duże 6 listopada 1997 r., pod redakcją Zenona Goździa, Dobrzyń nad Wisłą 1998.

4.Dzieje Dobrzyńskie. Materiały z historii miasta Dobrzynia nad Wisłą i Ziemi Dobrzyńskiej 9/10, Klub Miłośników Ziemi Dobrzyńskiej PTTK, Dobrzyński Dom Kultury „ŻAK”, Dobrzyń nad Wisłą.

5.Studia Culmensia Historico-Juridica. Księga Pamiątkowa 750 – lecia Prawa Chełmińskiego, pod redakcją Zbigniewa Zdrójkowskiego, Toruń 1990.

Upamiętnieniem 790 - rocznicy  uzyskania przez Dobrzyń nad Wisłą praw miejskich jest  planowana uroczysta Sesja Rady Miejskiej (jej termin nie jest jeszcze wyznaczony ze względu na obostrzenia związane z trwającą epidemią koronawirusa).

Poniżej program uroczystej Sesji Rady Miejskiej Dobrzyń nad Wisłą.

  1. Otwarcie uroczystej sesji Rady Miejskiej Dobrzyń nad Wisłą.
  2. Wprowadzenie pocztów sztandarowych.
  3. Odśpiewanie hymnu.
  4. Stwierdzenie quorum.
  5. Przyjęcie porządku obrad sesji Rady Miejskiej Dobrzyń nad Wisłą.
  6. Powitanie gości.
  7. Przedstawienie historii Dobrzynia nad Wisłą.
  8. Wręczenie okolicznościowych medali z okazji 790- lecia nadania praw miejskich dla miasta Dobrzyń nad Wisłą najstarszym mieszkańcom Miasta i Gminy Dobrzyń nad Wisłą.
  9. Referat „Dobrzyń nad Wisłą dziś”.
  10. Podjęcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2020 rokiem obchodów uzyskania praw miejskich przez Dobrzyń nad Wisłą.
  11. Odczytanie przesłania dla przyszłych pokoleń.
  12. Wystąpienia zaproszonych gości.
  13. Część artystyczna.
  14. Zakończenie obrad uroczystej sesji Rady Miejskiej Dobrzyń nad Wisłą.